زمان انتشار : جمعه, آبان 27ام, 1401 | ساعت : 15:21 | کد خبر : 234347 |
, ,

گزارش شفقنا از همایش فلسفه فقه نظام‌ساز؛ رشاد: ساختار فقه کنونی متناسب با فقه نظام‌ساز نیست/ علیدوست: نباید باری را بردوش فقه گذاشت که رسالت آن نیست/ ایزدهی: شهید صدر پیشگام فقه نظام ساز است

شفقناقم- همایش ملی فلسفه فقه نظام ساز(با تاکید بر افکار و آرای شهید آیت‌الله محمدباقر صدر) شامگاه چهارشنبه با حضور شماری از اندیشمندان و علمای برجسته حوزوی در قم برگزار شد.

شفقنا مطالب ارائه شده توسط سخنرانان اساتید رشاد، علیدوست، میرباقری، میرمعزی و ایزدهی را جهت بهره برداری مخاطبان ارجمند منتشر می نماید:

 

آیت الله رشاد: ساختار فقه کنونی متناسب با فقه نظام‌ساز نیست

به گزارش خبرنگارشفقنا، آیت الله رشاد رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در این همایش، ساختار فقه کنونی را متناسب با فقه نظام‌ساز ندانست و گفت: درساختاری که برای فقه نظام‌ساز طراحی شده ابواب فقه از ۵۲ باب به ۱۵۲ باب افزایش یافته و همچنان این ابواب قابلیت افزایش را دارند.

وی در توضیح طرح پیشنهادی افزود: تابستان امسال ساختاری را برای مسائل مربوط به فقه نظام ساز طراحی کردیم. درباره جزئیات فقه نظام‌ساز هم بحثهایی درحال انجام است. یکی از بحثها، نقد ساختار فعلی فقه است. آیا این ساختار می تواند متناسب با فقه نظام‌ساز باشد؟ ساختار رایج الگوی مرحوم محقق حلی در کتاب شرایع است. عموم علماء از ایشان پیروی کرده‌اند. این الگو ۵۲ باب دارد.

آقای رشاد الگوی فقه نظام‌ساز را روایتی از امام صادق علیه السلام دانست و گفت: حضرت فرمودند أُصُولُ الْمُعَامَلَاتِ تَقَعُ عَلَى أَرْبَعَهِ أَوْجُهٍ مُعَامَلَهُ اللَّهِ وَ مُعَامَلَهُ النَّفْسِ وَ مُعَامَلَهُ الْخَلْقِ وَ مُعَامَلَهُ الدُّنْیَا. این چهاربخش از اهمیت برخوردار است و حضرت ذیل هر رابطه هفت رابطه خرد را قرار داده اند. حدیث مشکل سندی دارد و به لحاظ فنی مورد اعتماد نیست اما فی المجموع شمیم ولایت دارد. این حدیث چه از معصوم صادر شده باشد و چه صادرنشده باشد، الگو دقیقی را پیش رو ما قرار می‌دهد. در مباحثی که این الگو را پیاده کرده‌ایم، اشکالی وجود نداشته و اگر اشکالی مطرح شده آن را پاسخ داده‌ایم.

وی افزود: جوهر فقه نظام ساز، فقه ارتباطات و فقه روابط و فقه مناسبات است. فقه نظام ساز فقه «فرد به شرط لا» نیست؛ بلکه فقه «فرد به شرط شیء» است. یعنی فقه جماعت، جامعه و مجتمع به شرط پیوند به دیگران و رابطه با دیگران است. غالب فقه کنونی فرد به شرط لا است. فرد خودش و خودش است. چطور نماز بخواند و چطور روزه بگیرد. این فقه به شرط بودن حکومت و جامعه نیست. برای طراحی فقه نظام ساز، فرد هم باید به شرط شیء دیده شود. طبعا ذات نظام، ترکیب و یک عنصر اجتماعی است. فقه نظام‌ساز وقتی معنا پیدا می کند که پای جامعه در میان باشد.

وی در تعریف فقه در الگوی فقه نظام‌ساز گفت: ما فقه را یک دستگاه رفتاری جامع که خودش مرکب از سلسله نظامات خرد است تعریف می کنیم. فقه، کلان نظام‌هایی است که ذیل آن خرده نظام‌هایی قرار دارد و ذیل خرده نظام‌ها ریزنظام‌هایی قرار دارد و ذیل آن زیرنظام‌ها قراردارند. فقه الارث یک خرده نظام است. فقه مشتمل بر نظامهای سلوکی گوناگون که از مصادر و منابع تشریع اسلامی با کاربست روش معتبر و با غایت تنظیم شئون حیات انسان در آن استفاده می شود، است. این فقه شامل تکالیف، حقوق و وضعیات است.

وی افزود: این فقه چهاربخش اصلی دارد؛ بخش اول به ارتباط انسان با خداوند می پردازد. مجموعه ای از مناسک و روابط و رفتار در این بخش تنظیم می شود. رابطه عبد و رب در اینجا بررسی می گردد. این بخش مجموعه‌ای از نظامهای خردتر است. البته همیشه این ساختارها حالت استقرائی دارد. در ساختار ما فقه ۱۵۲ باب شده است. بحشی از ابواب را هم احتیاطا به دلیل اینکه شاید برخی خوششان نیاید مطرح نکرده ایم. فقه نماز، فقه روزه، فقه حج و فقه مسائل معنوی در اینجا بحث شده است.

وی ادامه داد: قسم دوم به رابطه انسان و خودش می پردازد. فقه پژوهش و تحقیق نیز دارای احکام است. وقتی می خواهیم حقیقتی را کشف کنیم، باید این کشف در چهارچوب احکام صورت گیرد. فقه ایدئولوژی و مسائل کلام را داریم. فقه طب و سلامت و فقه نظافت و فقه خوردن و آشامیدن و بحث تراریخته‌ها و تصرفاتی که در صنایع غذایی می شود و فقه ورزش و تفریحات سالم همه در این قسم بررسی می گردد.

وی افزود: قسم دیگر به رابطه انسان با خلق خداوند می پردازد. این بخش به دو بخش تقسیم شده است. بخشی به آنچه به انسان مربوط می شود و بخشی برای آنچه که به غیر انسان مربوط می شود. در این بخش فقه تعلیم و تربیت و فقه اخلاق و آداب و فقه تذکیه، فقه طلاق و نکاح و احکام پدر و مادر، احکام مربوط به فرزندان، فقه الاطفال و غیره قرار دارد. فقه الاجتماع و ما یتعلق به نیز در این قسم قرار دارد که خود دایره وسیعی دارد. ما فقه تولی و تبری نداریم اما در این زیرمجموعه دیده شده است. روابط ما با دنیا و روابط ما ادیان و مذاهب و ملل و اقوام همه باید در این چهارچوب معنا شود. فقه مدیریت و سازمان نیز بسیار گسترده است. فقه سیاست را نیز که در این زیرمجموعه هست ساختار مفصلی دارد. فقه قوه مجریه و فقه دیپلماسی و مناسبات با جهان در اینجا بحث می شود. ما معتقدیم حداقل باید پنج قوه داشته باشیم. در شرایط فعلی جهان قوه فرهنگی نباید زیرمجموعه سایر قوا باشد چون برنده‌تر از هرچیز دیگری است. فرهنگ حساس و تعیین کننده است و قدرتها با فرهنگ و اصول الگوشناختی و تغییر در سبک زندگی مردم، به اداره آنها می‌پردازند و سبک زندگی را صادر می‌کنند. اگر فرهنگ دست دولت باشد تاثیرات خود را خواهد داشت. در قانون اساسی ما به صورت نسبی این موضوع لحاظ شده و لذا صدا و سیما زیرمجموعه دولت نیست. اما باید کل فرهنگ از بقیه قوا منفک شود. مسائل امنیتی و اطلاعاتی نیز نباید زیرمجموعه سایر قوا باشد.

آقای رشاد گفت: قسم چهارم مربوط جهان آفرینش و بحثهای ارزشی مربوط به دنیا و آخرت است. برخی گمان کرده اند دنیا به معنای بین الملل است. فقه هنرهای زیبا و فقه صنایع هنری و فقه مسکن و طرق و فقه فن آوری و تکنولوژی و فقه زیست فناوری و فقه مهارتها همه در این زیرمجموعه قرار می گیرند. برای فقه زیست فناوری ساختاری مشخص شده که دایره گسترده ای دارد. با این الگو فقه هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی تغییر می کند. ۱۵۲ باب شده و همچنان می توان این بابها اضافه شود.

 

آیت الله علیدوست: نباید باری را بردوش فقه گذاشت که رسالت آن نیست

به گزارش خبرنگار شفقنا، آیت الله ابوالقاسم علیدوست در همایش فلسفه فقه نظام‌ساز گفت: «نظام‌ساز» وصف فقه است و نه وصف فلسفه؛ این فقه نظام‌ساز، یک فلسفه مضاف دارد. منظور از فقه نیز احکام و شریعت نیست، بلکه دانش کاشف شریعت است. این عنوانها ابهام ندارد. اما باید روی «نظام ساز» حساس بود.

وی افزود: :«نظام» واژه‌ای است که بسامد زیادی دارد و در معانی مختلف استعمال می‌شود. وقتی که در کنار کلمه «ساز» قرار می‌گیرد ابهامات آن بیشتر می‌شود. باید مشخص شود مراد از «نظام» و «نظام ساز» چیست. گاهی مرادمان فقهِ دارای ساختار منظم و حساب شده است. اما گاهی مراد فقهی است که تعیین کننده قواعد اجتماعی است. یعنی فقهی که ناظر بر رفتارهای اجتماعی جامعه است و بر این اساس قواعدی را کشف می کند. به عبارتی دیگر فقه تعیین کننده قواعد اجتماعی است. گاهی مراد فقهی است که طراحی نظام‌های اجتماعی را برعهده دارد.

آقای علیدوست گفت: چند نفر در کشور وجود دارند که در همه علوم و فنون تخصص دارند و رسانه هم دارند و وقتی سخن از رسالت فقه می‌شود، آن را به فقهی می‌کشانند که حتی می‌خواهد درباره جزئیات برنامه‌ها سخن بگوید. مثلا می‌گویند اگر دنیا چک و سفته خلق می‌کند، پس حوزه چه می‌کند؟ می‌گویند فقه نسبت به مدیریت جامعه و شیوه‌های اجرایی چه می‌کند؟ اخیرا شاخه‌هایی که برای فقه در حوزه مشخص شده و برای آن کتاب و مقاله نوشته شده که آن را به فال نیک نمی‌گیرم.

وی تصریح کرد: ما به نام فقه‌نظام ساز یا فقه حکمرانی باری را بر دوش فقه می‌گذاریم که واقعا رسالت فقه نیست. ما همه‌دان دارای رسانه زیاد داریم اما باید یک بحث علمی درباره این موضوع صورت بگیرد. اگر قرار است انقساماتی صورت بگیرد باید حساب شده باشد. باید بفهمیم از فقه چه انتظاری وجود دارد. گاهی فقه به اموی و حسینی تقسیم شده و درباره آن سخن گفته‌اند. باید ببینیم اینها تا چه میزان رسالت فقه است. عنوان نظام ساز و فقه تمدنی و فقه حکمرانی -به شرطی که متعلق باشد و نه صفت و موصوف- باید مشخص شود. اندیشمندان باید روی واژه‌هایی که به کار می برند دقت کنند.

وی تاکید کرد: نباید انتظاری را بر دوش فقه گذاشت که اگر فردا چیزی گران شد بگویند فقه است و فقه ناتوان است. می‌توان فرض را بر این بگذاریم که منظور از فقه نظام‌ساز، فقه منسجم و دارای سیستم و آغاز و سرانجام روشن است.

وی افزود: قانون گذاری در کشور بر اساس فقه است. اما آیا تحولاتی که رخ داده به استحکام خانواده کشیده شده یا شرافت خانواده را بالا برده است؟ رفتارهایی که در اقتصاد و امور بانکی داشتیم درست بوده است؟ آیا واقعا اسلامی که ما می گوییم نظام‌مند است یا یک سری استنباطات اتمی کنار هم قرار گرفته و «به امید خدا» دارد پیش می رود؟

آقای علیدوست گفت: بهتر است به جای تعبیر نظام‌ساز از تعبیر «نظام‌مند» استفاده کنیم. باید روی فلسفه فقه نظام هم صحبت کنیم و برای این منظور، باید بیشتر به سراغ اصول فقه برویم. اصول فقه است که می تواند فقه نظام ساز را به وجود بیاورد. باید ساختار اصول فقه مقداری تغییر کند و مسائل زیادی تحت عنوان دفتر دوم و دفتر سوم بیان شود. ما دفتر اول اصول فقه را نوشته ایم. از اول کفایه تا آخر آن وظیفه فهمنده نص را بیان می‌کند؛ اما رسالتی که مبینان شریعت در نصوص دینی دارند، در آن وجود ندارد. لذا به ابهاماتی بر می خوریم. ما از نهادهای پر بسامد مانند عقل، عرف، مصلحت و منابع اصیل بحثی نداریم. لذا باید به واقعیت تن داد.

وی تصریح کرد: نمی گویم اصول سه برابر شود. اما باید مسائل زیادی در اصول فقه بیاید. فلسفه فقه نظام ساز بدون دست بردن در اصول فقه کارا نیست.
اقای علیدوست گفت: از جناب آیت الله شهید صدر دوجا ورود می بینیم که با فلسفه فقه نظام ساز تناسب دارد. یکی بحث منطقه الفراغ است. البته این بحث نیز به اسم ایشان سکه خورده و الا با عناوینی مانند «مالانص فیه» در تراث قبل از ایشان وجود دارد. اما در منطقه الفراغ می توانیم خیلی از بحثها را داشته باشیم. البته در اصل منطقه الفراغ بحثهای زیادی وجود دارد که آیا فراغ از نص عام است یا نص خاص؟ دومین مورد هم ایشان در بحث نظام اقتصادی این بحث را دارند. در آنجا به گمان ما به فلسفه فقه نظام نزدیک می‌شوند.

وی افزود: کارهایی که انجام می شود باید امتداد داشته باشد اما ما در بحثهای فلسفی و حتی در بحثهای فلسفه فقه، به این نکته توجه نمی کنیم. در فلسفه ماتریالیسم دیالکتیک وقتی یک مساله مطرح می شود، به آن امتداد اجتماعی داده شده و برای آن مثال می زنند. اما ما برای امتداد فلسفه ملاصدرا چه کردیم؟ یا امتداد ندارد یا ما روی آن کار نکرده ایم. در بحثهای فلسفه فقه نیز حجاب مشمئزکننده معاصرت حاکم است و نمی گذارد صدای صاحب‌نظران شنیده شود و از سوی دیگر امتدادی نیز وجود ندارد. اگر فلسفه فقه نظام ساز مطرح می شود باید روی امتداد آن نیز فکر کرد.

 

میرباقری: توسعه حکم پیش‌شرط گسترش فقه است

آیت‌الله سید محمدمهدی میرباقری در همایش ملی فلسفه فقه نظام ساز در قم، بیان کرد: ماموریت فقه فقط حوزه ساختار صرف نیست بلکه تکامل نظام اجتماعی نیز جزئی از وظایف فقه می‌باشد.

وی با اشاره به اینکه توسعه حکم پیش‌شرط گسترش فقه است و گسترش حکم لازمه توسعه مفهوم پرستش است، یادآور شد: پرستش و عبادت مهمترین مساله ای است که در این مقوله مطرح می‌شود و باید مفهوم پرستش ابتدا در حکم و سپس در حجیت ساماندهی شود.

وی تصریح کرد: به ‌اندازه‌ای که مفهوم پرستش در دامنه زندگی فردی و اجتماعی انسان توسعه می‌یابد نیاز به ساماندهی و گسترش حکم نیز افزایش می‌یابد سه‌گانه پرستش، حکم و حجیت سه مولفه محوری در این عرصه است و بدون توسعه حجیت، دو مقوله حکم و پرستش نیز دچار کاستی می‌شود.

وی با بیان اینکه فقه نظام باید بتواند الزامات این را که عرصه حیات اجتماعی بر مبنای پرستش است را اثبات و توسعه دهد، اظهار کرد: اگر فقه بخواهد به عرصه تکامل اجتماعی برسد باید اراده بشری خدا را پرستش کنند و پرستش خداوند بدون تشکیل دین الهی میسر نیست.

عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: احکامی که اسلام تعیین کرده فقط ناظر به احکام فردی و تکلیفی و توصیفی نیست بلکه بخش مهمی از آن در حوزه تکاملی، ادارکی، رشد و فهم اجتماعی است.

وی با تاکید بر اینکه اگر حجیت ارتقا پیدا نکند امکان ارتقای علوم اصول فقه میسر نخواهد شد، بیان کرد: اگر نتوانیم محصول پرستش را فرآوری و دامن آن را بسط دهیم، ارتباطی بین فقه و کلام ایجاد نشده و امکان تکامل اصول نیز فراهم نمی‌شود.

 

میرمعزی: شهید صدر «مذهب اقتصادی» را مطرح کردند نه «نظام اقتصادی»

به گزارش خبرنگار شفقنا، حجت الاسلام والمسلمین سید حسین میرمعزی هم در سخنانی گفت: یکی از تعاریف نظام اقتصادی این است که این نظام از چهار عنصر تشکیل شده است؛ منابع، شرکت‌کنندگان که اقشار مردم و دولت هستند، فرایندها که عملکرد نظام اقتصادی را توضیح می‌دهد و نهادها که همان الگوهای خاص روابط شرکت‌کنندگان در نظام و منابع است.

وی افزود: شهید صدر وارد بحث نظام اقتصادی نشده بلکه بحث «مذهب اقتصادی» را مطرح کرده‌اند و مذهب را قواعد کلی روش تنظیم حیات اقتصادی در جهت رسیدن اهداف دانسته‌اند. شهید صدر نظام اجتماعی را تعریف کرده‌اند و می‌شود از این تعریف، برای تعریف نظام اقتصادی الهام گرفت. ایشان در تعریف نظام اجتماعی گفته‌اند: مجموعه‌ای از روابط انسانی در شئون مختلف زندگی است که به منظور تامین نیازهای انسان سامان گرفته است. مذهب را اصول روابط انسانی و نظام را شکل این روابط اجتماعی دانسته‌اند. پس نظام اقتصادی باید مجموعه‌ای از روابط اقتصادی بین انسانها باشد که برای تامین نیازهای اقتصادی برقرار شده است.

وی گفت: مذهب اصولی است که برای تنظیم این روابط توسط شریعت ارائه شده و نظام اقتصادی خود آن مجموعه روابط همساز و سازگار است. شهید صدر کمتر وارد بحث نظام اجتماعی شده‌اند. گفته اند در جامعه‌ای که مذهب هست، می‌توان از علم اقتصاد اسلامی سخن گفت ولی درباره نظام اقتصادی اسلام، با اینکه تصور روشنی از نظام اجتماعی داشته‌اند، صحبتی نداشته‌اند.

وی با اشاره به نظر اهل تسنن گفت: اهل تسنن معتقدند ما یک اصول ثابتی داریم و نظام اقتصاد تطبیق این اصول بر حوادث واقعه از طریق اجتهاد بر اساس قیاس و استحسان است. اهل تسنن اجتهاد را به عنوان تطبق اصول از طریق قیاس و غیره بر موضوعات می بینند. لذا درباره نظام اقتصادی می‌گویند این نظام باید مبتنی بر اصول و در چهارچوب این اجتهاد باشد. لذا نظام اقتصادی متعدد به تعدد اجتهادها خواهد بود.

آقای میرمعزی گفت: ما درباره نظام اقتصادی گفته ایم: این نظام مجموعه سازگار از رفتارها و روابط اقتصادی مطلوب در سه حوزه تولید، توزیع و مصرف که شرکت کنندگان در نظام اقتصادی را به یکدیگر و به منابع برای دستیابی به اهداف پیوند می دهد، است. نظام اقتصادی و نظام اجتماعی نظام روابط است و نه نظام احکام روابط. نظام احکام روابط، ضوابط و قوانین روابط را بیان کرده است. متعلق احکام رفتارها و روابط است. اما یک سوال دیگری داریم که نظامات اجتماعی به آن پاسخ می‌دهند و آن این است که اگر رفتارها در قالب احکام شکل گرفت، چگونه این رفتارها در تاثیر و ارتباط با هم به سمت اهداف مورد نظر حرکت می‌کنند؟ به عبارت دیگر بحث در این است که ما در یک تاثیر و تاثر بین رفتارها در جهت اهداف می‌اندیشیم و به دنبال کشف این تاثیر و تاثرها در راستاهای اهداف هستیم. مثلا یکی از اهداف، عدالت اقتصادی است. اگر سرمایه گذاری و بازارها اینگونه باشند که شارع گفته است، چگونه این سامانه به سمت عدالت حرکت می کند؟ نظام اقتصادی باید به این پرسش پاسخ دهد.

وی افزود: در بازار رقابت کامل که یک بازار کاملا تصوری و ایده‌آل و غیر قابل تحقق خارجی است، بحث می‌کنند که اگر در این نظام تورم رخ دهد نظام چگونه خود را تعدیل کرده و به سمت اهداف حرکت می‌کند. در نظام، بحث فعل و انفعالات و ارتباطات حقیقی بین رفتارها و روابط را داریم. یک بار این را در جامعه موجود بررسی می‌کنیم و یکبار می‌گوییم یک طرح مطلوب در نظام رفتارها و روابط داریم که از این به عنوان نظام اقتصادی بحث می‌کنیم. چنین چیزی در اسلام وجود دارد؛ یعنی نظام رفتارهای مطلوب را در مرحله ثبوت داریم و نظام احکام را شارع برای تبیین نظام رفتارها بیان کرده است. ما باید نظام رفتارها و روابط را کشف کنیم و این کشف، روش جدیدی می‌خواهد. باید دانش جدیدی در بین دانشهای اسلامی برای استنباط نظام رفتارها و روابط اجتماعی تاسیس شود که بتواند به روش اجتهاد از منابع و آیات و روایات به الگوهای رفتار در نظام رفتارها و روابط برسد. بحث طراحی الگوهای مطابق با زمان و مکان و ساختاردهی و سازماندهی به این الگوهای رفتاری و اجرای آنها همه بحثهای مفصلی هست که باید به روشهای این امور بر اساس معرفت شناسی اسلامی بپردازیم.

 

ایزدهی: شهید صدر پیشگام فقه نظام ساز است

به گزارش خبرنگار شفقنا حجت الاسلام والمسلمین سید سجاد ایزدهی هم طی سخنانی گفت: فقه شیعه از آغازین سالهای تدوینش در قرن چهارم همواره گام به جلو داشته و رو به رشد بوده و روزآمدی داشته و پاسخگوی نیازهای جامعه خود بوده است.

وی تصریح کرد: تحول فقه مرهون عوامل متعددی است که از این عوامل می‌شود به نیازهای جدید، موضوعات جدید و غیره اشاره کرد. فقهاء برای پاسخ به پرسشهای عصر خویش، در روشها و موانع فقهی و شناخت دقیقتر موضوعات بازنگری کرده‌اند.

آقای ایزدهی گفت: تحول در فقه را می‌توان به دو زمان قبل از انقلاب اسلامی و بعد از انقلاب اسلامی تقسیم کرد. در زمان انقلاب اسلامی فقه در بستر یک نظام سیاسی حاکم فقه بنیان قرار گرفته و توقع این است که این فقه فراتر از احوالات شخصی مومنان و به اساس نظام بپردازد و رویکردی ناظر به اداره جامعه داشته باشد. این نوع نگاه مستلزم بازخوانی مبانی و نگاهی متفاوت به فقه است که بر کارکردهای فقه تاثیرگذاشته و روش و غایات و گستره آن را متحول می‌سازد.

وی افزود: هر سال در سالروز جهانی فلسفه، پژوهشگاه فلسفه اسلامی با محوریت فلسفه‌های مضاف، فلسفه ناظر به یک دانش و یک مساله را مد نظر قرار می داده و امسال به تناسب فضای علمی حوزه علمیه، فلسفه فقه نظام‌ساز را مدنظر قرار داده است. حدود چهارسال است که هر ماه دو جلسه مستمر خدمت آیت الله رشاد و مدیران پژوهشکده هستیم و درباره اصل فلسفه فقه نظام ساز و نقشه راه آن بحث می کنیم.

وی ادامه داد: از دو سال قبل سفارش مقاله دادیم و بنا گذاشتیم که مقالات در سطح نازل نباشد و در آن ادبیات تولید شود. اساتید صاحب نام و کسانی که صاحب نظر بودند مقاله نوشتند. برای مقالات نشست بررسی و نقد برگزار شد و نهایتا به این همایش منجر شد.

وی افزود: مرحوم شهید صدر از کسانی است که در حوزه فقه نظام ساز سرآمد و پیشگام است. اندیشه های او مورد بحث بوده است و  بحث فقه نظام ساز را بر تاکید بر اندیشه های ایشان برگزار می کنیم.

لازم به ذکر است، ارائه مقالات برگزیده به همراه رونمایی از دو عنوان کتاب مجموعه مقالات همایش ملی فلسفه فقه نظام ساز از بخش‌های دیگر این همایش بود.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.