زمان انتشار : دوشنبه 20 دی 1400 | ساعت : 12:26 | کد خبر : 225357 |

شفقنا- استاد درس خارج فقه و فلسفه و عرفان حوزه علمیه قم با اشاره به مشکلات کتاب های درسی حوزه همچون ثقیل و سنگین و دیرفهم بودن آن گفت: با تغییر کتب درسی حوزه به شرط عقلانیت و خردمندی و رویکرد علمی و کارشناسی موافق هستم.

بهرام دلیر در گفت وگو با شفقنا در مورد وضعیت کتب درسی حوزه های علمیه با بیان اینکه هیچ چیز جز وحی منزل و قران کریم، ثابت نیست، بیان داشت: پیش از پیدایش کتاب های رسائل و مکاسب و کفایه، کتاب های متداولی بودند که علامه حلی، محقق اول، شیخ مفید، سید مرتضی  و… در پرتو آموزش آنها رشد یافتند. امروز با تکیه به تراث می‌توان با حفظ آن نیازهای زمانه را نیز افزود.

بحران هویت تحصیلی آموزشی و پژوهشی در حوزه

او ادامه داد: ما در هر عرصه ای از جمله کتاب های آموزشی حوزوی، یک وضع موجود داریم و یک وضع مطلوب؛ متاسفانه در گذار از وضع موجود به وضع مطلوب دچار افراط و تفریط هستیم. به این صورت که بدون جایگزین کردن متن مناسبی، دانش آموخته های حوزوی را از متون موجود، دلسرد کردیم. لذا نه متون موجود را خوب می خوانند و نه جایگزین خوبی داریم که معرفی کنیم و نتیجه این وضعیت، بحران هویت تحصیلی آموزشی و پژوهشی است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه این وضعیت منحصر به حوزه نیست بلکه در دانشگاه بویژه علوم انسانی هم دیده می شود، گفت: طلاب در گذشته «معالم» را می خواندند مجتهد می شدند اما امروز، رسائل و مکاسب و دو جلد کفایه می خوانند، امتحان می دهند و قبول هم می شوند اما دریغ از قوه اجتهاد و استنباط. کتاب های گذشته مانند «معالم» یک دهم کفایه هم نیست اما طلبه با خواندن آن به اجتهاد می رسید. بنظرم این افراط و تفریط به محتوا و تحصیل طلاب آسیب رسانده است.

او پیشنهاد کرد: اتاق فکری متشکل از صاحبنظران، اندیشمندان و صاحب قلمان تشکیل شود و متنی را آزمون و خطا کرده و پس از رسیدن به یک متن جایگزین روان، آن را پیشنهاد کنند.

ابهت و شاخصه کتاب های قبلی را از بین بردیم

دلیر گفت: وقتی متنی تهیه و ارائه نکردیم، «شعر» نگوئیم. متاسفانه ابهت و شاخصه کتاب های قبلی را از بین برده و جایگزینی هم پیشنهاد نکردیم و نتیجه این شده که کتاب ها سرسری گرفته شود و طلبه از کتاب های قبلی دلسرد شده و اهتمام لازم را برای خواندن آن نداشته باشند و یا بخاطر خلط مباحث فلسفی با اصول موجب سختی فهم متن شده است.

او خاطرنشان کرد: بنده بر این باور هستم که حتی کفایه بحث الفاظ، سرشار از فایده های علمی است چه بسا به کار اجتهاد نیاید اما در بحث های زبان شناختی و الفاظ به عنوان یک «علم» است. متاسفانه ما یک دانش جهانی می خوانیم اما در حجره های فیضیه حبس کردیم، قبل از اینکه مباحث جدید خود را بر حوزه تحمیل کند بهتر است که از آن مباحث استقبال کنیم و مورد استفاده قرار بدهیم و آن دسته مباحثی که نقد پذیرند نقدشان کنیم با این رویکرد می توان این وضعیت را بهتر کرد.

هر بحثی بدون پشتوانه علمی  وارد سطح عمومی حوزه می شود

استاد درس خارج فقه و فلسفه و عرفان حوزه علمیه با بیان اینکه برخی اساتید به این متن های مشترک عادت کرده اند، گفت: اساتید خودشان باید به یک متن و درک مشترکی درباره کتاب ها برسند بعد در سطح عموم حوزه طرح شود. متاسفانه هر بحثی در حوزه بدون پشتوانه علمی و جایگزین متنی مناسب وارد سطح عمومی حوزه می شود.

او با تاکید بر اینکه با افراط و تفریط مخالف است، تصریح کرد: با تغییر کتب درسی حوزه به شرط عقلانیت و خردمندی و رویکرد علمی و کارشناسی موافق هستم چون شخصیت های اداری از این مسائل اطلاعی ندارند بنابراین باید این قضیه کارشناسی و سپس به اجرا دربیاید.

دلیر، متن های پیچیده و ثقیل کتاب های درسی را عمده مشکل متون درسی حوزه دانست و ادامه داد: برخی محتواها خیلی تفصیل داده شده است درحالیکه این میزان تفصیل نیاز نیست یا بحثی را در اصول مطرح می کند اما چند فرع فقهی ذیل بحث اصولی آورده نمی‌شود که کاربرد اصول در فروع فقهی در مقام استنباط نشان داده شود.  این مساله اصول کمک کند آن مساله فقهی را استنباط کنیم و در عمل طلبه درگیر استنباط شود که این را در مباحث اصولی نداریم. بنابراین محتوای علم اصول محفوظ است اما چگونگی ارائه آن را بهتر از این می‌توان کرد و نیز کم و زیاد می‌توان کرد. مساله بعدی، طرح فروع فقهی مستحدثه که بتوان از اصول برای استنباط آنها استفاده کرد تا به عنوان اصول کاربردی باشد یا در مباحث فقهی با مسائل زمانه ما تطبیق کند.

کتاب های درسی حوزه نیازمند تلخیص و روان سازی و کاربردسازی است

او تصریح کرد: یکی از کارهایی که در زمینه کتب درسی حوزه باید صورت بگیرد، تلخیص، روان سازی و کاربردی کردن است به این معنا که فروعات فقهی که مربوط به بحث است را بیاوریم نه اینکه بخوانیم و رها کنیم و کاربردهای مباحث اصولی در حوزه سیاسی و اجتماعی و… آورده شود مثلا مرحوم آخوند خراسانی در کفایه اسمی از کاپیتالیسم نیاورده ولی به ما مبنا می‌دهد که با تکیه بر آن مبنا بتوانیم آن مکتب را نقد کنیم. وی تاکید دارد که احکام تابع بر مصالح و مفاسد است نه بر سود و زیان در حالی که مکتب سرمایه داری سود و زیان شناس است کاری به مصالح و مفاسد ندارد و…. به هرحال سزاوار است که کاربردهای مباحث اصول و فقه را در کلاس، استاد، به طلبه یاد بدهد و نیز مدام بحث تفریع فرع بر اصل را، تعلیم دهد. در این زمینه الگوهایی چون شهید ثانی در کتاب تمهیدالقواعد و مرحوم نراقی در کتاب اصولی خود را داریم. اهل سنت هم این کارها را کردند اما متاسفانه کفایه و مکاسب ما فاقد این خصوصیت است.

امروز محافل حوزوی از بحث های علمی دور شده است

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در خصوص وضعیت تحصیل و تحقیق در حوزه های علمیه گفت: بسیاری از مسائل ژورنالیستی و مباحث سیاسی، تحقیق و تحصیل در حوزه را تحت الشعاع قرار داده اند. در حوزه قدیم، طلاب در همه جا اعم از نانوایی و حمام و سبزی فروشی بحث علمی می کردند اما امروز محافل حوزوی از بحث های علمی دور شده است. به نظرم سیاست زدگی در حوزه، امنیتی و اطلاعاتی کردن و زیرنظرگرفتن اساتید حوزه، خیلی به حوزه علمیه آسیب رسانده است. حتی بحث ولایت فقیه به عنوان کرسی آزاداندیشی وجود ندارد؛ اینکه آیا ولایت فقیه همین است یا می توان آن را نقد کرد یا چیزی بر آن افزود؛ اینکه مرحوم نراقی به گونه ای صحبت می کند، مرحوم شهید اول به گونه دیگر، مرحوم محقق به گونه ای دیگر، امام راحل با رویکرد خود و آقای خویی به شیوه دیگر. بنابراین باید آزادانه به این مباحث اندیشید. حتی عرصه‌های تبلیغی که از کارهای مهم حوزوی است بخاطر نبود آزادی بیان خیلی از مفاخر حوزوی به این عرصه وارد نمی‌شوند و جامعه از آنان محروم گشته است. بخاطر همین آسیبی که حوزه تبلیغ بخاطر نبود آزادی لطمه دیده کمتر از حوزه تحصیل، تدریس و تحقیق نیست.

او خاطرنشان کرد: حوزه اگر از آزاد اندیشی بر خوردار شود، معرفت دینی حتی برای عرصه سیاسی آورده خواهد داشت. اگر آزادی علمی و پژوهشی بر حوزه حاکم باشد، به مراتب شاهد تولیدات علمی بهتری خواهیم بود؛ حوزه برای انقلاب خطر ندارد بلکه می تواند قوای سه گانه را تغذیه فکری کند. و جامعه را از معارف سیراب کند. اما شاهدیم از صدا و سیما یک نقد جدی پخش نمی‌شود، از تریبون‌های عمومی یک نظریه که به مذاق صاحبان قدرت خوش نیاید پخش نمی‌شود و لو اینکه آن نظریه مورد رضای پروردگار و پیامبر(ص) باشد.

حکومت باید خود را بروز کند

دلیر که دارای دکترای علوم سیاسی است گفت: اگر این بحث های آزاداندیشی درباره انقلاب صورت نگیرد و آسیب شناسی و آسیب زدایی نشود، منجر به فروپاشی خواهد شد. می گویند بزرگترین دشمن غرب، ناجی غرب شد یعنی مارکس غرب را نقد کرد و همین سبب شد تا غرب خود را به روز کند بنابراین حکومت هم باید خود را به روز کند و این در گرو تولید آزاد اندیشی است. احب اخوانی من اهدی علیَّ عیوبی بهترین برادر دینی کسی است که عیبم را یادآور شود طبق این گزاره چاپلوس و تملق‌گو خیرخواه آدمی نیست بلکه موجب انحطاط انسان می‌شود.

روش شناسی در حوزه مغفول مانده است

او با بیان اینکه روش شناسی در حوزه مغفول مانده است، بیان کرد: یکی از مشکلات ما در کشور، بجای هم اندیشی، تک اندیشی است. باید ترتیبی داده شود که فرد آزادانه ایده و نظر خود را بیان کند، آزادانه این نظر مورد نقد قرار گیرد و آزادانه از آن دفاع کند. در‌آستانه جشن دهه فجر هستیم ضمن گرامی داشت ایام خجسته که انقلاب عمر چهل سالگی خود را پشت سر گذاشته انتظار پختگی بیشتر است و یکی از نشانه‌های پختگی آبدیت کردن آن است که اندیشمندان در دهه فجر بدون تعارف و بدونه واهمه‌ای آن را آسیب شناسی کند و نکات قوت آن بیشتر تقویت و ضعف‌های آن زدوده شود که این کار برای مشروعیت نظام سیاسی نیز مفید خواهد بود.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *